Sobre tránsfugas e migrantes melancólicos: a escrita de vida e de (pos)memoria en "Árbol de familia" de María Rosa Lojo

Resumo

Árbol de familia, da autora galego-arxentina María Rosa Lojo, é unha meditación sobre a persistencia da memoria e o impacto do relato migratorio na vida e na identidade de distintas xeracións, así como unha homenaxe dedicada aos seus familiares, aqueles que adoptaron estratexias de parias, tránsfugas, rebeldes e migrantes melancólicos (Ahmed). Esta comunidade, que aínda non afrontou plenamente o proceso de dó, caracterízase pola resistencia a recoñecer e procesar as perdas non choradas do pasado. Estas feridas seguen exercendo unha influencia persistente e silenciosa sobre a identidade individual e colectiva. Neste sentido, a melancolía non é un estado emocional individual, senón un fenómeno colectivo que atravesa xeracións. Lembremos que segundo Freud, a melancolía difire do loito en que a primeira implica unha incapacidade para desprenderse do obxecto perdido, o que conduce a unha identificación prolongada e patolóxica coa perda. No caso da migración forzosa primeiro, e do exilio republicano, despois, que afecta a narración auto(bio)gráfica dos migrantes e os seus descendentes, esta melancolía –individual e colectiva– maniféstase na forma dunha memoria conxelada, un loito non completado que perturba a felicidade colectiva e que ten profundas implicacións políticas