https://revistas.ucm.es/index.php/RFRM/issue/feedRevista de Filología Románica2025-07-10T10:57:56+00:00José Manuel Lucía Megíasrevistaromanica@filol.ucm.esOpen Journal Systems<p><em>Revista de Filología Románica</em> (ISSN 0212-999X, ISSN-e 1988-2815) publica trabajos de investigación de temas que puedan inscribirse en una perspectiva histórico-comparativa y, más en concreto, aquellos que tengan un interés románico general. Se da preferencia a colaboraciones que supongan orientaciones interdisciplinarias, como es el caso de la literatura comparada, o las investigaciones realizadas desde una perspectiva sociolingüística, folklórica o etnográfica.</p>https://revistas.ucm.es/index.php/RFRM/article/view/98630María Antonia García Garrido e Inés Velázquez Puerto (ed.) (2024): Tradiciones poéticas de la Romania (entre la Edad Media y la Edad Moderna). Salamanca: Ediciones Universidad de Salamanca. 793 pp. ISBN 978-84-1311-915-12024-10-22T08:47:20+00:00M. Paloma Andrés PérezMariaPaloma.Andres@uclm.es2025-07-10T00:00:00+00:00(c) Tous droits réservés Revista de Filología Románica 2025https://revistas.ucm.es/index.php/RFRM/article/view/101890Sara J. Charles (2024): The Medieval Scriptorium. Making Books in the Middle Ages. Londres: Reaktion Books. 349 pp. ISBN: 978-1-78914-916-62025-03-29T13:02:08+00:00Itziar Capetillo Martínezitcapeti@ucm.es2025-07-10T00:00:00+00:00(c) Tous droits réservés Revista de Filología Románica 2025https://revistas.ucm.es/index.php/RFRM/article/view/101879Richard Newhauser (2023): Por una Edad Media sensorial: aportes de Richard Newhauser. Ed. de Gerardo Fabián Rodríguez y Lidia Raquel Miranda; trad. de Carlos Rafael Domínguez y María Emilia García Miranda. Mar del Plata: Universidad de Mar del Plata. 355 pp. ISBN: 978-987-811-082-02025-03-28T13:53:46+00:00Carlos Cases Pérezcperez17@ucm.es<p> </p> <p> </p>2025-07-10T00:00:00+00:00(c) Tous droits réservés Revista de Filología Románica 2025https://revistas.ucm.es/index.php/RFRM/article/view/102232Silleras-Fernández, Nuria. The Politics of Emotion. Love, Grief, and Madness in Medieval and Early Modern Iberia. Cornell University Press, Ithaca & Londres, 2024, 372 pp. ISBN: 978-1-5017-7386-02025-04-21T16:38:48+00:00Ruth Martínez Alcorlormalcorlo@ucm.es<p> </p> <p> </p>2025-07-10T00:00:00+00:00(c) Tous droits réservés Revista de Filología Románica 2025https://revistas.ucm.es/index.php/RFRM/article/view/99614Mariagrazia Staffieri (2924): Fernan Gonçalvez de Seabra. Cantigas. Milano: Ledizioni (Biblioteca de Carte Romanze 20). 212 pp. ISBN 97912560017982024-12-12T10:18:54+00:00Carmen de Santiago Gómezcarmen.desantiago@usc.es2025-07-10T00:00:00+00:00(c) Tous droits réservés Revista de Filología Románica 2025https://revistas.ucm.es/index.php/RFRM/article/view/103388Isabel de Riquer (ed. y estudio): Cartas (1949-1955). La Filología Románica en la posguerra. Martín de Riquer e István Frank (2023). Barcelona: Edicions de la Universitat de Barcelona. 359 pp. ISBN 978-84-9168-947-8. 2025-06-16T11:35:27+00:00Aurelio Vargas Díaz-Toledoauvargas@ucm.es2025-07-10T00:00:00+00:00(c) Tous droits réservés Revista de Filología Románica 2025https://revistas.ucm.es/index.php/RFRM/article/view/103920Lista de libros recibidos (enero de 2024- mayo de 2025)2025-07-10T10:48:41+00:00Revista de Filología Románicarevistaromanica@filol.ucm.es2025-07-10T00:00:00+00:00(c) Tous droits réservés Revista de Filología Románica 2025https://revistas.ucm.es/index.php/RFRM/article/view/99421As cantigas de Pero Gonçalvez de Portocarreiro2025-07-10T10:57:53+00:00Leticia Eirínleticia.eirin@udc.gal<p style="font-weight: 400;">Este artigo é un estudo do cancioneiro de Pero Gonçalvez de Portocarreiro, trobador de orixe portuguesa que viviu por volta da segunda metade do século xiii. A tradición manuscrita transmitiunos unicamente catro composicións da súa autoría, todas pertencentes ao xénero de amigo, que se caracterizan pola súa singularidade no que di respecto á presenza de léxico concreto, ao simbolismo que del se deriva e á súa interpretación. Deste modo, e para alén da fixación textual das cantigas, este traballo céntrase principalmente na análise integral do cancioneiro desde un punto de vista literario e retórico.</p>2025-07-10T00:00:00+00:00(c) Tous droits réservés Revista de Filología Románica 2025https://revistas.ucm.es/index.php/RFRM/article/view/97718Volgarizzamenti del Boccaccio: le “Cleres femmes” e le redazioni del De mulieribus claris2025-07-10T10:57:55+00:00Alessia Tommasialessia.tommasi@sns.it<p>L’articolo offre in apertura un panorama dei primi volgarizzamenti del <em>De mulieribus claris </em>del Boccaccio (opera che godette enorme fortuna tra xiv e xv secolo), per poi concentrarsi sulla tradizione del volgarizzamento francese, comunemente noto come le “Cleres femmes”. Il saggio ripercorre allora i pochi studi sulla tradizione di questo volgarizzamento, per poi avviare la prima approfondita analisi del rapporto che intercorre con il testo latino nelle sue diverse fasi evolutive. A conclusione di tale indagine è stato possibile affermare che il volgarizzamento francese deriva da un manoscritto latino della settima fase redazionale dello schema allestito da Zaccaria (stadio A secondo la più recente proposta di riduzione del numero delle fasi a due).</p>2025-07-10T00:00:00+00:00(c) Tous droits réservés Revista de Filología Románica 2025https://revistas.ucm.es/index.php/RFRM/article/view/99248Hacia una caracterización de las minorías sociales en el Cancionero de Baena2025-07-10T10:57:53+00:00Ana Caíño Carballoana.cainocarballo@ceu.es<p>El objetivo principal de este trabajo es analizar cómo aparecen representados en el <em>Cancionero de Baena</em> los grupos minoritarios de la sociedad del momento y analizar las relaciones de estos con el resto de la sociedad mayoritaria. Para ello, se parte de la fuente literaria, cuyo estudio se nutre imprescindiblemente de otras fuentes, especialmente los textos normativos de la época. El cotejo de todas estas fuentes tiene como fin ir delimitando cada uno de estos grupos sociales minoritarios y analizarlos como una muestra del cambio social que se produjo en la España medieval del siglo XV.</p>2025-07-10T00:00:00+00:00(c) Tous droits réservés Revista de Filología Románica 2025https://revistas.ucm.es/index.php/RFRM/article/view/97070Miradas glotopolíticas a las desigualdades lingüísticas en el ámbito romance: ¿tres ejes complementarios?2025-07-10T10:57:56+00:00Gonzalo Llamedo-Pandiellallamedogonzalo@uniovi.es<p>El presente artículo propone una reflexión sobre los aportes de los estudios de Glotopolítica en el ámbito de la sociolingüística románica, destacando la relación de tres ejes de análisis complementarios en torno a las desigualdades lingüísticas en el espacio romance: <em>etnosociolingüístico</em>, <em>sociodiscursivo</em> y <em>sociodidáctico</em>. La descripción de dichos ejes está precedida por dos apartados de contextualización: uno de reflexión crítica sobre el cambio de perspectiva en la valoración social y académica del multilingüismo y otro de revisión del desarrollo y el sentido de los estudios de Glotopolítica, teniendo en que dicha perspectiva actúa como hilo conductor de los tres ejes contemplados. Mediante esta aproximación a los discursos sobre Glotopolítica se pretende facilitar al romanista una entrada a los estudios basados en este enfoque y sugerir algunas líneas de continuidad en la investigación de los procesos relacionados con la vulnerabilidad, las representaciones sociolingüísticas y la enseñanza-aprendizaje de las lenguas románicas minorizadas.</p>2025-07-10T00:00:00+00:00(c) Tous droits réservés Revista de Filología Románica 2025https://revistas.ucm.es/index.php/RFRM/article/view/101596A escatologia muçulmana na Estória do Santo Graal2025-07-10T10:57:45+00:00Fernanda Pereira Mendesfernandamendes73@gmail.com<p>Neste artigo, demonstramos as relações de intertextualidade entre a <em>Estória do Santo Graal</em> e uma das principais narrativas escatológicas muçulmanas, conhecida na Europa medieval como a <em>Escada de Maomé</em>. Para a análise comparatista, utilizamos a versão do <em>Livro da Escada de Maomé</em>, encomendada por Afonso X aos tradutores de Toledo, no século XIII recentemente traducida para o português; e a tradução quinhentista da <em>Estória do Santo Graal</em> para o português. Sempre que oportuno, recorremos à edição do texto original francês desta obra, bem como a outras versões da narrativa islâmica. </p>2025-07-10T00:00:00+00:00(c) Tous droits réservés Revista de Filología Románica 2025https://revistas.ucm.es/index.php/RFRM/article/view/101133O Conde Dom Henrique «donde vêm os reis de Portugal»…2025-07-10T10:57:46+00:00José Carlos Ribeiro Mirada mirandajcr.prv@gmail.com<p>O Conde Dom Henrique «donde vêm os reis de Portugal»…</p>2025-07-10T00:00:00+00:00(c) Tous droits réservés Revista de Filología Románica 2025https://revistas.ucm.es/index.php/RFRM/article/view/100772Les origines héroïques de la monarchie portugaise : la proposition de João de Barros aux chapitres III 82 e 83 de la Crónica do emperador Clarimundo2025-07-10T10:57:49+00:00Aude Plagnardaude.plagnard@gmail.com<p>Dans les célèbres chapitres III 82 et 83 de son <em>Clarimundo</em>, João de Barros, le futur chroniqueur de l’expansion portugaise en Inde, dévoile le projet politique qui sous-tend son roman de chevalerie. Il y raconte la prophétie du mage Fanimor, incluant une généalogie des rois du Portugal descendants du héros Clarimundo et une géographie de l’empire à l’époque du roi Manuel I, puis le récit que fait le roi maure de Lisbonne, Fíbar, de la fondation de la ville et du peuplement antique du Portugal. À partir de l’analyse de ces trois fragments, nous étudions l’habile articulation des sources classiques et contemporaines par laquelle le prosateur a donné forme en portugais à certains motifs essentiels pour le développement du corpus épique portugais, y compris pour <em>Les Lusiades</em>. Notre hypothèse est que cette capacité du récit de Barros à synthétiser diverses sources traduit sous forme poétique un besoin politique de l’époque : rassembler, sous la tutelle de la couronne portugaise, un ensemble disparate de territoires, de peuples, de cultures et de langues.</p>2025-07-10T00:00:00+00:00(c) Tous droits réservés Revista de Filología Románica 2025https://revistas.ucm.es/index.php/RFRM/article/view/101123«Voici le livre des générations» : lignages bibliques et roman arthurien2025-07-10T10:57:47+00:00Rafaela Câmara Simões da Silvarafaelasilva84@hotmail.com<p>Le <em>Lancelot-Graal</em>, vaste cycle arthurien en prose, présente une structure cohérente et une intention harmonieuse dans les thèmes et les significations qu'il développe, suivant de près le modèle de la Bible Sacrée. Sa composition met en évidence un parallélisme minutieux entre la matière arthurienne et l'eschatologie chrétienne, ressemblant ainsi à une véritable « version chevaleresque de l’Histoire du monde », comme l’a observé José Carlos Miranda. Dans cette perspective, les personnages et le récit arthuriens s’inscrivent dans un cadre temporel s’étendant de la Création au Jugement dernier. <em>L’Estoire del Saint Graal</em> jouerait ainsi le rôle de la Genèse dans le cycle, racontant les origines du Graal et de la chevalerie. Cet article propose l'analyse de l'élément généalogique dans la narrative arthurienne, inspirée de la tradition biblique, notamment du livre de la Genèse, afin d'explorer et de comprendre quel est son impact sur la construction de la structure et du sens de l'<em>Estoire del Saint Graal </em>et, par conséquent, de toute l'organisation cyclique.</p>2025-07-10T00:00:00+00:00(c) Tous droits réservés Revista de Filología Románica 2025https://revistas.ucm.es/index.php/RFRM/article/view/100341«Terra Gasta e Exortação Régia»: Profecias no Baladro del Sabio Merlín de 1535 vs. Profecias na Crónica do Imperador Clarimundo2025-07-10T10:57:51+00:00Isabel Sofia Calvário Correiaicorreia@esec.pt<p style="font-weight: 400;">Este texto versa sobre a redação das Profecias sobre os Reis de Espanha que constam no <em>Baladro del Sabio Merlin de 1535 </em>e as Profecias proferidas por Fanimor, personagem da <em>1º Crónica de Cavalarias Portuguesa</em>, a <em>Crónica do Imperador Clarimundo </em>de João de Barros de 1522. Para isso, procuraremos analisar os possíveis significados ideológicos de cada uma delas, tendo, também, como pano de fundo outras profecias mais antigas, aquelas que fazem parte de um testemunho do século XIV da Suite do Livre de Merlin. Através de uma metodologia comparatista, será nosso intuído aferir as imagens da realeza nos dois textos.</p>2025-07-10T00:00:00+00:00(c) Tous droits réservés Revista de Filología Románica 2025https://revistas.ucm.es/index.php/RFRM/article/view/102401Clarimundo e Clarinda: a força de amar por imagem2025-07-10T10:57:42+00:00Lênia Márcia MongelliLmongelli@gmail.com<p>A <em>Crónica do Imperador Clarimundo, </em>de João de Barros (1496-1570), completa 500 anos devidamente saudada pela crítica, por razões várias que vão da tenra idade do autor ao compô-la à Profecia de Fanimor que a integra ou à primazia cronológica entre os chamados «livros portugueses de cavalaria». A estes justos reconhecimentos temos de acrescentar o que importa a qualquer leitor, mesmo não especializado: a indiscutível excelência do texto que brotou da fértil inventividade de Barros, respaldado pela tradição arturiana e, mais próximo, pelo <em>Amadis de Gaula</em>. A sequência vertiginosa de episódios, própria do modelo novelesco, mantém-se fiel às previsões do exórdio, sedutoramente retomadas dos mais diversos ângulos. Em um deles, decisivo, Clarimundo apaixona-se de vez por Clarinda, ao contemplar sua imagem retratada em uma «távoa». O expediente, de amplas implicações intrínsecas e extrínsecas, insere-se no âmago da iconografia clássica e medieval, pagã e cristã, conforme me proponho examinar neste artigo. </p>2025-07-10T00:00:00+00:00(c) Tous droits réservés Revista de Filología Románica 2025https://revistas.ucm.es/index.php/RFRM/article/view/100723«A génese da alma portuguesa». Algumas concomitâncias entre a Crónica do Imperador Clarimundo e o Ciclo de D. Belindo2025-07-10T10:57:50+00:00Pedro Álvarez Cifuentesalvarezcpedro@uniovi.es<p>A despeito do papel fundacional da <em>Crónica do Imperador Clarimundo</em> (1522) e da sua grande popularidade em Portugal durante os séculos xvi e xvii, não encontramos nenhuma referência direta ao romance de juventude do historiador João de Barros ao longo da <em>Crónica do Imperador Beliandro</em> (ou <em>Ciclo de D. Belindo</em>), cujas duas primeiras partes foram escritas pela condessa da Vidigueira, D. Leonor Coutinho de Távora (†1648). Propomos, porém, neste trabalho uma exploração de algumas concomitâncias e momentos-chave partilhados entre o <em>Clarimundo</em> de João de Barros e o <em>Ciclo de D. Belindo</em>, isto é, o primeiro e um dos últimos livros de cavalarias escritos em língua portuguesa.</p>2025-07-10T00:00:00+00:00(c) Tous droits réservés Revista de Filología Románica 2025https://revistas.ucm.es/index.php/RFRM/article/view/101009Il terzo libro di Palmeno d’Inghilterra (1559), continuación italiana del Palmeirim de Inglaterra: aventuras macabras y espacios infernales.2025-07-10T10:57:48+00:00Federica Zoppifederica.zoppi@univr.it<p>La tercera parte del <em>Palmerino di Inghilterra</em> (1559), continuación italiana del <em>Palmeirim de Inglaterra</em>, introduce una notable presencia de elementos macabros y escenarios infernales, poco habituales en la obra de Mambrino Roseo da Fabriano. La novela desarrolla una serie de aventuras en espacios encantados y terroríficos, como la Torre dello Spavento o la Isola del Lago Senza Fondo, poblados por criaturas antropófagas, huesos humanos y ríos de sangre. Comparado con otras continuaciones del ciclo palmeriniano, como el <em>Polendo</em>, el <em>Palmerino di Inghilterra III</em> se distingue por su énfasis en la creación de paisajes lúgubres y un tono sombrío. Este análisis explora el impacto de estos elementos en la tradición caballeresca y su relación con la construcción de lo maravilloso en la literatura del siglo XVI.</p>2025-07-10T00:00:00+00:00(c) Tous droits réservés Revista de Filología Románica 2025https://revistas.ucm.es/index.php/RFRM/article/view/103921Necrológica Harvey L. Sharrer2025-07-10T10:52:54+00:00Aurelio Vargas Díaz-Toledoauvargas@ucm.es<p>Necrológica Harvey L. Sharrer</p>2025-07-10T00:00:00+00:00(c) Tous droits réservés Revista de Filología Románica 2025